اسرائیل از ۷ اکتبر تاکنون دو سیاست متناقض را در قبال حماس دنبال کرده است: نابودی این سازمان و مذاکره با آن. این رویکرد دوگانه هزینههای سنگینی برای اسرائیل در پی داشته است. کشته شدن اسماعیل هنیه در روز چهارشنبه شاید پایانی بر این بلاتکلیفی طولانی باشد.
سیاست نخست ـ یعنی پیروزی بر حماس ـ از حمایت گستردهای برخوردار است و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بارها آن را مطرح کرده است. من شمارش کردم: او در ۶۳ جمله جداگانه، ۱۸۲ بار به «پیروزی» اشاره کرده است. نتانیاهو در ۶ ژوئن، در گفتوگو با تلویزیون فرانسه، گفت: «پیروزی ما، پیروزی شماست. پیروزی ما، پیروزی اسرائیل بر یهودستیزی است. این پیروزی تمدن یهودی ـ مسیحی بر بربریت است. این پیروزی فرانسه است.»
او از «پیروزی کامل»، «پیروزی تمام»، «پیروزی روشن»، «پیروزی مطلق» و «پیروزی قاطع» سخن گفته است. هفته گذشته نیز در سفر به ایالات متحده و دیدار با دونالد ترامپ، کلاه بیسبالی با شعار «پیروزی تمام» بر سر داشت.
اما در عین حال، نتانیاهو سیاستی کاملاً متفاوت را نیز دنبال کرده است: مذاکره با حماس و پذیرش بقای آن در ازای آزادی گروگانهای اسرائیلی. او با تن دادن به گفتوگو با حماس، به فشار دو لابی قدرتمند پاسخ میدهد. دولتهای غربی و بسیاری از کشورهای عربی خواهان توافقی برای آزادی گروگانها هستند؛ توافقی که آن را بهترین راه جلوگیری از گسترش جنگ در منطقه میدانند. درگیریها پیشاپیش ایران، سوریه، لبنان، اردن، عربستان سعودی، غزه، دریای سرخ و یمن را دربر گرفته است و دولتها بیم آن دارند که تشدید بحران، پای نیروهایشان را نیز به جنگ باز کند.
یک لابی داخلی در اسرائیل دولت را تحت فشار گذاشته تا آزادی گروگانها را به هدف اصلی جنگ تبدیل کند. اعضای این جریان در خیابانها تظاهرات میکنند، به پارلمان هجوم میبرند، احزاب مخالف را بسیج میکنند و نظریههای توطئه مطرح میسازند. بخشی از فرماندهان نظامی نیز با این دیدگاه همدلاند.
سرلشکر بازنشسته نوآم تیبون در یکی از تجمعها گفت: «آزادی همه گروگانها، عالیترین مأموریت جنگ است؛ مقدم بر هر مأموریت دیگری و در رأس اولویتهای ما.» سرلشکر بازنشسته آموس گیلاد نیز اظهار داشت: «اگر بعدها معلوم شود که همه تلاشهای ممکن برای بازگرداندن آنها انجام نشده، دیگر هیچ پیروزی بر حماس معنایی نخواهد داشت. تبادل گروگانها مسئلهای مربوط به امنیت ملی است.»
نتانیاهو نزدیک به ده ماه تصمیمگیری میان «پیروزی» و «آزادی گروگانها» را به تعویق انداخت. او از یک سو عملیات نظامی گستردهای را در غزه هدایت کرد که تواناییهای حماس را بهشدت کاهش داد و از سوی دیگر، همزمان نمایندگانی را برای مذاکره به پایتختهای خارجی فرستاد. او از «پیروزی تمام» سخن میگفت، در حالی که میکوشید نه متحدان خارجی و نه مخالفان داخلی خود را تحریک نکند. این ابهام همچنین مانع فروپاشی ائتلاف حاکم در دوران جنگ میشد. نتانیاهو تصمیمهای دشوار را به تعویق انداخت.
اما این تردید، هرچند از منطق سیاسی برخوردار بود، سه هزینه عمده به همراه داشت. نخست، گروگانها را به رنجی طولانیتر محکوم کرد؛ زیرا نه از طریق توافق آزاد شدند و نه از راه پیروزی نظامی اسرائیل. به گفته سازمان «تیکوا»، متشکل از خانوادههای گروگانها: «درستترین و مؤثرترین راه برای بازگرداندن گروگانها، اعمال فشاری بیامان بر حماس است؛ تا جایی که گروگانها بهجای یک دارایی، به باری سنگین برای این سازمان تبدیل شوند.»
دوم، این بلاتکلیفی شکافهای داخلی در اسرائیل را تشدید کرد؛ جایی که مناقشه میان اسرائیلیها به بحثهایی تلخ و گاه خشونتآمیز انجامید.
سوم، امنیت اسرائیلیها را تضعیف کرد. کشوری که زمانی شعارش «مذاکره با تروریستها ممنوع» بود و عملیات انتبه را در سال ۱۹۷۶ اجرا کرد، اکنون آزادی گروگانها را «عالیترین مأموریت» مینامد. این تغییر، آدمربایی را به ابزاری مؤثر در جنگ تبدیل میکند و عملاً به گروگانگیریهای بیشتر مشروعیت میبخشد.
به نظر میرسد عملیات نمایشی و جسورانه ترور هنیه در جریان سفر رسمیاش به ایران، به این تردید پایان داده است. نتانیاهو با این اقدام نشان داد که اسرائیل قصد دارد حماس را در هم بشکند و پیروز شود، نه آنکه با آن مذاکره کند و بقایش را بپذیرد.
همانطور که همیشه، پیروزی مستلزم شجاعت و فداکاری بیشتر است ـ و همین امر آن را به انتخابی دشوارتر تبدیل میکند. اما همچنان، تنها پیروزی است که میتواند موفقیت به همراه آورد.
افزودهها ـ ۳۱ ژوئیه ۲۰۲۴: ۱. جالب آنکه دن پری تفسیری کاملاً متفاوت از ترور هنیه و یکی دیگر از فرماندهان حزبالله در بیروت ارائه میدهد. او مینویسد: «نتانیاهو میتواند از این ترورها بهعنوان راهی برای تسلیم شدن در برابر فشارها بدون آنکه ضعیف به نظر برسد استفاده کند و شاید همین امر مذاکرات فرضی برای پایان دادن به درگیریها و بازگرداندن گروگانهای باقیمانده را تسریع کند.»
۲. ایال کالدرون، از بستگان اوفر کالدرون ـ گروگان حماس ـ میگوید: «گروگانها باید اولویت مطلق باشند. بعد از آن مطمئن خواهیم شد که عدالت درباره همه تروریستهای جهان اجرا میشود و از شر آنها خلاص میشویم. اما گروگانها باید در اولویت اول باشند.»
در مقابل، تسویکا مور، از بنیانگذاران انجمن «تیکوا» برای خانوادههای گروگانها و پدر ایتان مور ـ گروگان حماس ـ دیدگاهی متفاوت دارد: «دشمنان اسرائیل باید بدانند که ما قدرتمندیم و از آنها نمیترسیم. چنین اقداماتی به آنها نشان میدهد که ما آماده جنگیدن هستیم. به نظر من، این تحول بسیار مثبتی است.»
بهروزرسانی ۲ اوت ۲۰۲۴: من در مقاله بالا در والاستریت ژورنال از «شجاعت و فداکاری» اسرائیل تمجید کردم. در مقابل، استیون ارلانگر در نیویورک تایمز، در واکنش به همین سیاستها، اسرائیل را کشوری توصیف کرد که به نظر میرسد «سرکش شده است».
بهروزرسانی ۳ اوت ۲۰۲۴: در تأیید استدلال من، کانال ۱۲ اسرائیل گزارش داد که نتانیاهو در جلسهای با اعضای تیم امنیت ملی خود ـ از جمله یوآو گالانت، وزیر دفاع، هرتسی هالوی، رئیس ستاد ارتش، و رونن بار، رئیس شینبت ـ با عصبانیت بر میز کوبید و گفت: «شما ضعیف هستید. بلد نیستید چگونه یک مذاکره سخت انجام دهید. دارید حرف در دهان من میگذارید. بهجای فشار آوردن به نخستوزیر، به سنوار فشار بیاورید.»
به نوشته تایمز آو اسرائیل، مقامهای امنیتی پس از این جلسه به این نتیجه رسیدند که نتانیاهو در حال حاضر خواهان توافق نیست. کانال ۱۲ به نقل از منابع امنیتی ناشناس گزارش داد که او همچنان «سرسخت» باقی مانده، «با وجود آنکه ما روشن کردهایم نهاد امنیتی میتواند با پیامدهای یک توافق کنار بیاید». همین منابع همچنین گفتند: «او عملاً از گروگانها دست کشیده است.»
